Sandviç Panel Kar Tutucu: Vida, Conta ve Braket Aralığı

Sandviç panelin üst sacı genellikle 1 mm'den incedir; bu yüzden sandviç panel kar tutucu montajında asıl iş, kar yükünü o ince sacda bırakmadan alttaki aşığa aktarmaktır. Doğru uygulama üç şeye dayanır: aşığa ulaşacak boyda vida, hadve tepesine oturan EPDM conta ve çatının kar yüküne göre seçilmiş braket aralığı.

Çoğu zaman panel çatı kar tutucu işleri fabrika, depo ve tarım yapılarında karşımıza çıkar. Böyle çatılar geniş, eğimleri düşük ve saçak hatları uzundur. Çoğunda saçağın hemen altında yükleme rampası, personel kapısı ya da araç yolu bulunur. Bir hatanın bedeli de büyük olur: tek bir sızdıran vida, yalıtım çekirdeğini aylarca nemli bırakabilir.

Sandviç panelde kar yükü nereye gider?

Sandviç panel, iki sac arasına poliüretan, PIR ya da taş yünü gibi bir yalıtım çekirdeği yerleştirilmiş çatı paneli türüdür. Panel aslında kendi ağırlığını ve üzerine düşen karı aşıklar arasında taşımak için tasarlanır. Ama bir kar tutucu braketi, bu yükü noktasal ve eğim yönünde yatay bir itki olarak verir. Üst sac bu itkiye tek başına dayanamaz.

Sonuç basit: braket ya doğrudan aşık hizasına konur ya da vidaları panelin içinden geçip aşığa tutunur. Aşık hizasını kaçıran bir braket, birkaç kış içinde üst sacı içe doğru çökertebilir. Sahada aşıkları bulmanın en kolay yolu panel vida sıralarını takip etmektir. Montaj sırasında atılan panel vidaları zaten aşık üzerinde düz bir hat oluşturur. Bir şüphe varsa yapının çelik proje çizimine bakmak, aşık aralığını santimetre hassasiyetinde verir.

Vida boyu nasıl seçilir?

Kural kısa: vida boyu en az panel kalınlığı ile aşığa tutunacak kısmın toplamı kadar olmalı. Piyasada 40, 60, 80 ve 100 mm gibi farklı panel kalınlıkları bulunur; 100 mm'lik bir panelde 60 mm'lik panele göre seçilmiş vida kullanmak, vidanın yalnız sacda asılı kalması anlamına gelir.

Çelik aşıklarda genellikle kendinden delen vida kullanılır. Delici uç aşık etinin tamamını geçmeden diş tutmaya başlarsa vida kilitlenir, ekip de işin bittiğini sanar. Ahşap aşıkta ise ahşap vidası ve yeterli gömülme boyu gerekir. Hangi vidayı kullanırsanız kullanın, tüm bağlantı elemanlarının dış ortama uygun kaplamalı ya da paslanmaz olması gerekir. Galvanizli bir braketin yanında sıradan çelik vida, ilk yıl paslanır. Pas lekesi önce vida başında görünür, sonra suyla birlikte panel yüzeyine iz bırakarak yayılır.

Conta ve tork: su nereden girer?

Vida her zaman hadve tepesinden atılır. Su, hadveler arasındaki çukurda akar; çukura açılan delik er ya da geç su alır. Vidanın altındaki EPDM conta, delikle sac arasını kapatan esnek halkadır.

Tork bu noktada belirleyicidir. Az sıkılan vida contayı oturtmaz, su kılcal yolla içeri sızar. Fazla sıkılan vida contayı ezer, yanlara taşırır ve üst sacı hafifçe çukurlaştırır. Çukurlaşan sacın etrafında su birikir. Doğru ayarı bulmak için akülü vidalamanın tork kademesini ilk birkaç vidada deneyin; contanın vida başının çevresinden hafifçe taştığı nokta genellikle yeterlidir. Aynı ayarı tüm ekibe verin; iki farklı vidalamayla iki farklı sonuç çıkar.

Contanın ömrünü UV ve sıcaklık değişimi belirler. Kış sonrası kontrolde vida başlarının etrafında çatlamış ya da sertleşmiş conta görüyorsanız, o vidaları yenisiyle değiştirmek sızıntı başlamadan sorunu çözer.

Braket aralığı neye göre belirlenir?

Braket aralığını üç şey belirler: çatıya düşen kar yükü, borunun iki braket arasında eğilmeden taşıyabileceği yük ve panelin bağlantı imkânı. Sandviç panelde braketler hadve tepelerine oturduğu için aralık pratikte hadve adımının katları olarak seçilir.

Hesap aracımızın ön tasarım notu, Zone I-III aralığındaki çatılar için braketlerin en fazla 600 mm, Zone V gibi yüksek yüklü çatılarda en fazla 400 mm arayla dizilmesini öngörür. Rakamlar bir üst sınırdır. Gerçek aralığı projenin statik hesabı ve kullanılan braket tipi belirler. Kullanılan panel sistem kar tutucu galvanizli ya da paslanmaz çelik braketlerle, borulu veya profilli seçenekle üretilir; seçilen tipe göre aralık değişir.

Trapez sac çatılarda mantık benzer ama vida boyu ve hadve ölçüsü farklıdır. O farkları trapez sac kar tutucu yazısında profil profil anlattık. Trapez çatınız T14-T50 aralığındaysa trapez sac için hazır kit 3 mm DX51 Z275 braketle gelir.

Isı köprüsü ve yoğuşma riski var mı?

Var, ama yönetilebilir. Metal bir vida panel çekirdeğini boydan boya geçtiğinde dış sac ile iç yapı arasında küçük bir ısı köprüsü oluşur. Tek vida için etkisi önemsizdir. Yüzlerce vidada bile toplam ısı kaybı küçük kalır; asıl risk başka yerdedir. Ancak contası bozulmuş bir vida, soğuk havada içeri nem taşır.

Taş yünü çekirdekli panelde ıslanan yalıtım değerini kaybeder ve kuruması uzun sürer. Poliüretan ya da PIR çekirdekte ise sürekli nem, sac ile köpük arasındaki yapışmayı zayıflatabilir. O yüzden sandviç panelde vida sayısını gereksiz artırmamak, her vidayı da conta ve tork açısından titiz atmak gerekir. Teknik çizimlerdeki ölçü etiketleri, braket ve boru düzeni için üreticinin öngördüğü sınırları gösterir; uygulamadan önce ürün föyündeki değerlerle karşılaştırın.

Panel garantisi bozulur mu?

Üreticilerin panel garanti belgeleri sahada açılan deliklerle, kullanılan vidayla ve sızdırmazlık uygulamasıyla ilgili koşullar içerebilir. Koşullar firmadan firmaya değişir. Kimi belge yalnız belirli vida tiplerini kabul eder, kimi sahada açılan deliğin çevresine ek sızdırmazlık ister, kimi de montajı yetkili uygulayıcıya bağlar. Montajdan önce belgeyi okumak ve gerekiyorsa panel üreticisine yazılı sormak, sonradan çıkabilecek bir tartışmayı baştan kapatır.

Örnek bir depo çatısında hesap nasıl kurulur?

Bir varsayım üzerinden gidelim. Konya'da tek eğimli, %10 eğimli, saçak boyu 60 m ve saçak-mahya arası 20 m olan bir depo düşünelim. Hesap aracımız Konya il merkezi için bölge II ve 1016 m rakımla zemin kar yükünü 1,155 kN/m² verir. Bariyerli çatı yükü 0,92 kN/m², yani kabaca metrekareye 92 kg olur. Hesap aracı bu değeri Zone III aralığına koyar.

Eğim yaklaşık 5,7° olduğu için çatı 15°'nin altındaki bantta kalır. O bantta Zone III için tek kar tutucu hattının tutabileceği eğim uzunluğu 16,8 m'dir. Çatımız 20 m olduğundan tek hat yetmez; araç 2 hat ve yaklaşık 10 m hat aralığı önerir. Saçak boyu 60 m olduğuna göre toplam 120 m hat planlanır. Çift borulu sistemde bu, 240 m boru demektir. Rampaların ve kapıların üstünde ikinci hattın braket sıklığını artırmak da ayrıca düşünülebilir.

Yukarıdaki hesap bir ön tasarımdır, ıslak imzalı statik hesabın yerine geçmez. Kendi çatınızın değerlerini kar yükü hesaplayıcı ile birkaç dakikada görebilirsiniz.

Vida, conta ve aralık doğru kurulduğunda sandviç panel üzerindeki kar tutucu, çatının yalıtım ömrünü kısaltmadan yıllarca çalışır. Montajda kaçınılması gereken genel hataları kar tutucu montaj hataları yazısında bulabilirsiniz. Kalınlığı, aşık aralığını ve çatı ölçülerini ilettiğinizde KarTutucu ekibi braket tipini ve hat planını projeye göre çıkarır.