17 Kasım 2026 · 5 dk okuma

Çatı Kar Yükü Hesabı: TS EN 1991-1-3 ile Adım Adım

Çatı kar yükü s = μ1 · Ce · Ct · sk formülüyle bulunur; sk il bölgesi ve rakımdan gelir. Örnek hesap, zone tablosu ve kar tutucu hat sayısı adım adım.

Çatı Kar Yükü Hesabı: TS EN 1991-1-3 ile Adım Adım

Kar yükü hesabı tek bir formüle dayanır: s = μ1 · Ce · Ct · sk. Burada sk zemin kar yüküdür, μ1 çatı eğimine bağlı şekil katsayısıdır, Ce ve Ct ise maruz kalma ve ısı katsayılarıdır. Türkiye'de sk değeri TS EN 1991-1-3 Millî Ek'teki bölge haritası ve rakımla bulunur; gerisi birkaç çarpmadan ibarettir.

Formül kısa ama her terimin arkasında bir karar var. Doğru bir kar yükü hesabı, kar tutucunun kaç hat olacağını ve braketlerin ne sıklıkta dizileceğini doğrudan belirler. Hangi bölgedesiniz, binanız il merkezinden yüksekte mi, çatı rüzgâra açık mı, çatıda kar tutucu olacak mı? Bu soruların her biri sonucu yüzde 10 ile yüzde 50 arasında değiştirebilir. Aşağıdaki adımlar, sitedeki hesap aracımızın kullandığı mantığın aynısıdır.

Formülün parçaları ne anlama geliyor?

Zemin kar yükü sk, düz ve açık bir zeminde birikmesi beklenen karakteristik kar ağırlığıdır. Birimi kN/m²'dir; 1 kN/m² yaklaşık 102 kg/m²'ye denk gelir. Formülün sonucu olan s ise bu değerin çatının biçimine ve konumuna göre düzeltilmiş hâlidir.

Şekil katsayısı μ1, karın eğimli yüzeyde ne kadar tutunduğunu anlatır. Dik çatıdan kar kayar, düz çatıda birikir. Maruz kalma katsayısı Ce, rüzgârın karı süpürme etkisini; ısı katsayısı Ct de çatıdan geçen ısının karı eritme etkisini temsil eder. Çoğu konut ve sanayi yapısında Ce ve Ct 1,0 alınır.

Koyu metal kiremit çatıda saçak boyunca uzanan borulu kar tutucu hattı, çatı kar yükünün tutulduğu bölge
Borulu hat, hesaplanan çatı kar yükünün eğim yönündeki bileşenini taşır.

Zemin kar yükü sk nasıl bulunur?

İki bilgi gerekir: binanın bulunduğu kar bölgesi (I, II, III veya IV) ve rakımı. Millî Ek'teki Çizelge MA.1, 200 m'den 1000 m'ye kadar her 100 metre için bir sk değeri verir. Ara rakımlarda doğrusal enterpolasyon yapılır.

Bir örnekle görelim. Eskişehir hesap aracımızda bölge II ve 792 m rakımla kayıtlıdır. Çizelgede bölge II için 700 m'de 0,75, 800 m'de 0,85 kN/m² yazar. 792 m, aradaki 100 metrenin 92 metresine denk gelir; sk = 0,75 + 0,92 × 0,10 = yaklaşık 0,84 kN/m² çıkar.

1000 m'nin üzerinde çizelge biter ve düzeltme devreye girer. Hesap aracımız 1000 m satırındaki değeri 1500 m'ye kadar 1,10 ile, 1500 m'nin üzerinde 1,15 ile çarpar. Bölge III için 1000 m değeri 1,35 kN/m² olduğundan, 1300 m rakımdaki bir yapıda sk = 1,35 × 1,10 = 1,485 kN/m² olur. 200 m'nin altında ise bölgeden bağımsız olarak 0,75 kN/m² kullanılır.

Dikkat edilecek nokta şu: tablo il merkezi rakımını verir. Yaylada, dağ eteğinde ya da il merkezinden birkaç yüz metre yüksekteki bir ilçede rakımı elle girmeniz gerekir.

Şekil katsayısı μ1 eğime göre nasıl değişir?

TS EN 1991-1-3'e göre tek ve çift eğimli çatılarda μ1, 0° ile 30° arasında 0,8'dir. 30° ile 60° arasında doğrusal olarak azalır, 60° ve üzerinde sıfır kabul edilir. Mantık açık: 60°'yi aşan bir yüzeyde kar tutunamaz.

Saçakta kar tutucu varsa durum değişir. Standart, saçakta kar bariyeri ya da benzeri bir engel bulunduğunda şekil katsayısının 0,8'in altına indirilmemesini ister; çünkü engel, karın kayıp gitmesini önleyerek çatıda tutar. Sitedeki araç bu yüzden bariyerli çatılarda 60°'ye kadar μ1 = 0,8 kabul eder. Bariyer koymak çatıdaki yükü azaltmaz, tersine onu yerinde tutar.

Ce ve Ct ne zaman 1'den farklı alınır?

Ce için standardın önerdiği üç değer vardır: rüzgâra tamamen açık, karın süpürüldüğü yüzeylerde 0,8, normal koşullarda 1,0, çevresi yüksek yapı ve ağaçlarla korunmuş çatılarda 1,2. Korunaklı çatı daha fazla kar tutar.

Ct genellikle 1,0'dır. Cam çatı gibi ısıyı yoğun geçiren özel durumlarda düşürülebilir; ancak bunun için ayrı bir mühendislik değerlendirmesi gerekir. Ön tasarımda iki katsayıyı da 1,0 almak yaygın ve güvenli bir başlangıçtır. Ce için 1,2 seçmek ise sonucu doğrudan yüzde 20 artırır; vadide, sık ağaçlıkta ya da yüksek blokların arasında kalan çatılarda bu farkı göz ardı etmeyin.

Örnek bir kar yükü hesabı adım adım nasıl yapılır?

Örnek değerlerle ilerleyelim. Yozgat il merkezindeki bir yapı, hesap aracımızda bölge III ve 1301 m rakımla görünür. Eğim %40, saçak-mahya uzunluğu 8 m, Ce ve Ct 1,0 olsun.

  1. Zemin kar yükü: rakım 1000 m'nin üzerinde, 1500 m'nin altında. sk = 1,35 × 1,10 = 1,485 kN/m², kabaca 151 kg/m².
  2. Eğim açısı: %40 eğim, arktanjant ile yaklaşık 21,8° eder.
  3. Şekil katsayısı: çatıda kar tutucu olacak, açı 60°'nin altında, μ1 = 0,8.
  4. Sonuç: s = 0,8 × 1,0 × 1,0 × 1,485 = 1,188 kN/m², yaklaşık 121 kg/m².

Çatının her metrekaresinde kabaca 120 kg kar. Saçak boyu 10 m olan tek bir eğimde bu, 80 m² × 1,188 kN/m² ≈ 95 kN, yani 9 tonu aşan bir kütle eder.

Mavi gökyüzü altında koyu kenet çatının saçağına yakın kurulmuş kar tutucu hattı
Kenet çatıda tek hat: hat sayısı, eğim uzunluğu ve zone değerine göre belirlenir.

Kar bariyeri hesabı ile kaç hat gerektiği nasıl bulunur?

Yük bulunduktan sonra ikinci soru, tek bir kar tutucu hattının bu yükü ne kadar uzunluk boyunca tutabileceğidir. Hesap aracımız sk değerine göre beş zone tanımlar: 0,7'ye kadar Zone I, 0,9'a kadar Zone II, 1,2'ye kadar Zone III, 1,6'ya kadar Zone IV, üzeri Zone V. Eğim de beş banda ayrılır.

Örneğimizde sk 1,485 olduğu için Zone IV'teyiz, 21,8° ise 15-25° bandına düşer. Kapasite tablosunda bu hücre 7,7 m yazar: tek hat, 7,7 m'lik eğim uzunluğundaki karı tutabilir. Çatımız 8 m olduğundan 8 / 7,7 sonucu yukarı yuvarlanır ve 2 hat çıkar, hatlar arası yaklaşık 4 m olur. Aynı çatı Zone II'de olsaydı kapasite 15,4 m olacak, tek hat yetecekti. Fark, yalnız rakım ve bölgeden geliyor. Eğimi %40'tan %60'a çıkarırsanız açı 31°'ye yükselir, 26-37° bandına geçilir ve Zone IV kapasitesi 5,4 m'ye düşer; 8 m'lik çatı yine 2 hatla çözülür ama pay azalır.

Bu hesap bir ön tasarımdır; ıslak imzalı statik hesabın yerine geçmez. Kendi değerlerinizi kar yükü hesaplayıcı ile denemeniz bir dakika sürer. Genel çalışma mantığı için kar tutucu nedir yazısına, çatı tipine göre bağlantı farkları için çatı kar tutucu bağlantı yöntemleri yazısına bakabilirsiniz.

Hat sayısı netleştiğinde ürün seçimi kolaylaşır. Kenet çatılar için delmeden bağlanan kenet sistem kar tutucu, metal kiremit için çift Ø32 mm borulu kiremit sistem kar tutucu bu hesapla birlikte planlanır.

Sık sorulan sorular

Kar yükü hesabını kim yapmalı?

Ön tasarım niteliğindeki kar yükü hesabını herkes yapabilir. Uygulama projesi ve imzalı statik hesap ise yetkili inşaat mühendisinin işidir, özellikle mevcut çatının taşıma kapasitesi tartışmalıysa.

İlçem il merkezinden yüksekteyse ne olur?

Rakımı elle girin. 1000 m eşiğini geçmek ya da 1500 m'yi aşmak, sk değerini ve dolayısıyla zone sınıfını değiştirebilir.

Eğim yüzde mi derece mi girilir?

Araç yüzde ister ve dereceye kendisi çevirir. %100 eğim 45°'ye, %58 eğim yaklaşık 30°'ye karşılık gelir.

60°'den dik çatıda kar tutucu gerekir mi?

Kar tutunamadığı için genellikle gerekmez. 55° ile 60° arası ise kapasite tablosunun dışında kalır ve ayrıca değerlendirilmelidir.

Çatınız için doğru sistemi birlikte seçelim

Çatı tipinizi söyleyin; kar yükü bölgenize uygun kar tutucu sistemini ücretsiz hesaplayalım.

Ücretsiz Teklif Al