Kar Tutucu Nedir? Çatıda Ne İşe Yarar, Nasıl Çalışır?

Kar tutucu, eğimli bir çatıda biriken karın ve buzun tek parça hâlinde aşağı kaymasını engelleyen, çatıya sabitlenmiş braket ve borulardan oluşan bir bariyerdir. Görevi karı çatıdan atmak değil, yerinde tutup parça parça erimesini sağlamaktır; böylece saçak altındaki insanlar, araçlar ve yağmur olukları korunur.

Sektörde aynı ürüne "kar bariyeri", "kar durdurucu" ya da "kar kırıcı" da deniyor. Adı ne olursa olsun mantık değişmez. 25 m²'lik bir çatı yüzeyinde 30 cm oturmuş kar yaklaşık 7,5 m³ eder ve yoğunluğuna göre 1,5 ile 3 ton arasında bir kütle oluşturur. Sistem bu kütleyi çatıda bir hat boyunca durdurur ve yükü çatının taşıyıcısına aktarır.

Çatıdaki kar neden birden kayar?

Üç etken bir araya geldiğinde kar kütlesi harekete geçer. Birincisi eğimdir: 30 derecelik bir çatıda karın ağırlığının yarısı yüzeye paralel, yani aşağı doğru etki eder. 45 dereceye çıkınca bu oran yaklaşık %71 olur.

İkinci etken ısınmadır. Çatı altındaki yaşam alanından kaçan ısı ya da öğle güneşi, kar ile kaplama arasında ince bir su filmi oluşturur. O film oluştuğu anda sürtünme neredeyse sıfıra iner ve 0 °C civarındaki bir kış gününde, sabah sağlam görünen örtü öğleden sonra tek seferde boşalabilir.

Üçüncüsü yüzeyin kendisidir. Kenet, trapez sac, sandviç panel ve boyalı metal kiremit pürüzsüzdür; seramik kiremitte olduğu gibi karı tutan çıkıntılar yoktur. Bu yüzden metal çatılarda kayma daha sık ve daha ani görülür. Konunun güvenlik tarafını kar tutucu sistemlerinin neden önemli olduğunu anlatan yazımızda ayrıca ele aldık.

Bir kar tutucu sistemi hangi parçalardan oluşur?

Çatı tipine göre biçimleri değişse de borulu sistemlerin hepsi beş temel parçadan kurulur:

• Braket (taşıyıcı konsol): Çatıya bağlanan ve boruları taşıyan parça. Metal kiremit sistemimizde 3 mm kalınlığında DX51 Z275 galvanizli çelikten, alüminyum kenet sistemde 5 mm EN AW-6060 alüminyumdan üretilir.
• Boru: Karı durduran yatay eleman. Kiremit sistemde çift sıra Ø32 mm, 1,5 mm et kalınlığında boru kullanılır; standart boylar 1200 mm ve 2000 mm'dir. Alüminyum kenet sistemde boru Ø30x2 mm ve 200 cm'dir.
• Boru kilidi: Borunun braket içinde yana kaymasını önler.
• Ek parça (ara bağlantı): Boruları uç uca ekleyerek hattı istenen uzunluğa taşır.
• Tıpa: Boru uçlarını kapatır, içeri su ve kir girmesini engeller.

Z275 ifadesi sık sorulur. Çelik sacın iki yüzünde toplam 275 g/m² çinko kaplama olduğunu gösterir ve korozyon dayanımının temel ölçüsüdür. Üzerine uygulanan elektrostatik toz boya ise hem ikinci bir koruma katmanı oluşturur hem de braketin RAL kodlarıyla çatı rengine uydurulmasını sağlar.

Kar tutucular çatıda nasıl çalışır?

Hat kurulduktan sonra ilk kar yağışı borulara dayanır. Arkasında biriken kar sıkışır, kendi içinde kenetlenir ve üst katmanlar da bu sıkışmış tabakaya tutunur. Sonuçta çatıdaki örtü bir bütün olarak yerinde kalır, güneş ve hava ısındıkça yavaşça erir ve su olarak oluğa iner.

Tek bir hattın taşıyabileceği çatı boyu sınırsız değildir. Hesaplayıcımızdaki tablo, tek sıranın tutabildiği saçak-mahya uzunluğunu bölgenin zemin kar yüküne ve eğime göre verir. Örneğin Ankara il merkezi tabloda II. bölge ve 890 m rakımla geçer; zemin kar yükü yaklaşık 0,94 kN/m² çıkar. 22 derecelik bir çatıda tek hat 10,3 m'ye kadar yeter, yani 8 m'lik bir yüzeyde bir sıra yeterlidir.

Aynı çatıyı Erzurum'a taşıdığınızda tablo IV. bölge ve 1900 m rakım kullanır. Zemin kar yükü yaklaşık 1,84 kN/m²'ye, yani metrekarede 180 kg'ın üstüne çıkar. 30 derecelik bir çatıda tek hattın kapasitesi 4,1 m'ye düşer ve 8 m'lik yüzey için iki sıra gerekir. Kendi çatınızı kar yükü hesaplayıcısında deneyebilirsiniz; sonuç bir ön tasarımdır, ıslak imzalı statik hesabın yerine geçmez.

Hangi çatılarda kar tutucu gerekir?

Kısa cevap şu: kar alan bir bölgedeki her eğimli metal çatıda bu önlem ciddi biçimde düşünülmeli. Bu dört metal kaplamada kayma eşiği düşüktür. Seramik ve beton kiremitte yüzey daha pürüzlü olduğu için risk görece azdır, ama eğim arttıkça ve saçak altında yaya trafiği varsa yine önlem gerekir.

Hesap aracımız 60 derece ve üzeri eğimde karın çatıda tutunamayacağını varsayar; böyle dik yüzeylerde bariyer gerekmeyebilir. Asıl belirleyici olan çoğu zaman çatının altında ne olduğudur. Bina girişi, otopark, kaldırım, çocuk oyun alanı, komşu parsel ya da alt kattaki cam tavan varsa çatı kar tutucu hattı zorunluya yakın bir önlemdir. Mal sahibinin sorumluluğu konusunda yetkili bir hukukçunun görüşünü almak gerekir.

Bağlantı yöntemi çatı tipine göre nasıl değişir?

Braketin çatıya nasıl tutunduğu, sistemin ömrünü ve çatının su yalıtımını doğrudan etkiler. Kenet çatılarda braket dikişe kelepçeyle sıkıştırılır ve kaplamada tek delik açılmaz; kenet sistem kar tutucu sıcak daldırma galvaniz çelikten, alüminyum versiyonu ise EN AW-6060'tan üretilir. Metal kiremitte braket kiremit kabartmasına oturur; metal kiremit sistemimizin 396 mm tabanı 47 cm'ye kadar kiremit boyuna uyar.

Trapez sac ve sandviç panelde braket hadve üstüne contalı vidayla bağlanır. Panel sistem kar tutucu bu iki kaplama için borulu ya da profilli olarak üretilir. Hangi kaplamada hangi bağlantının seçileceğini metal çatılar için kar tutucu seçimi yazısında adım adım bulabilirsiniz.

Borulu, profilli ve tekil sistemler arasındaki fark nedir?

En yaygın tip borulu sistemdir: braketlerin arasından bir, iki ya da daha fazla boru geçer ve kar sürekli bir hatta durur. Çift boru, özellikle yoğun kar alan bölgelerde ve uzun çatı boylarında tercih edilir. Profilli sistemlerde boru yerine yatay bir profil kullanılır ve panel çatılarda bir seçenek olarak sunulur.

Tekil kar yakalayıcılar ise çatıya dağınık biçimde yerleştirilen küçük durduruculardır. 1,2 mm galvanizli çelikten üretilen yakalayıcımızın profil yüksekliği 65 mm, genişliği 34 mm'dir. Tek başına hafif yüklerde ya da borulu hattın üst bölgesinde ek önlem olarak kullanılır. Bu üç ailenin karşılaştırmasını kampanyanın ilerleyen yazılarında ayrıca ele alıyoruz.

Sık sorulan sorular

Kar tutucu çatıya ek yük bindirir mi?

Hayır, karın kendisi zaten çatıdadır; sistem onu yalnızca yerinde tutar. Yine de yük braketler üzerinden belirli noktalara toplanır. Bu nedenle braket aralığı ve taşıyıcı bağlantısı statik olarak kontrol edilmelidir.

Mevcut bir çatıya sonradan takılabilir mi?

Evet. Delmeden kelepçe sayesinde kenet çatılarda iş oldukça temizdir. Kiremit ve panel çatılarda da çoğu durumda kaplama sökülmeden uygulama yapılır.

Kar tutucu buz sarkıtını önler mi?

Doğrudan önlemez. Buz sarkıtı, saçakta donan erime suyundan oluşur. Bariyer kütle kaymasını durdurur, saçak buzlanmasına karşı ise yalıtım ve havalandırma gibi ayrı önlemler gerekir.

Montajı kendim yapabilir miyim?

Çatıda çalışmak düşme riski taşır. Montajın yaşam hattı ya da uygun düşme önleyici donanım kullanan deneyimli bir ekip tarafından yapılması gerekir.

Çatınızın tipini, eğimini, saçak-mahya uzunluğunu ve bulunduğu ili bildirmeniz, doğru sistemin ve sıra sayısının belirlenmesi için yeterli bir başlangıçtır. KarTutucu, 1994'ten beri Ankara'da ürettiği sistemleri Türkiye geneline sevk ediyor; bilgileri teklif formu üzerinden iletebilirsiniz.